Z tego artykułu się dowiesz:
- Jakie są wyniki porównania postu przerywanego z tradycyjnymi zaleceniami dietetycznymi?
- Jaka jest różnica kliniczna w utracie masy ciała między różnymi formami diet?
- Jakie ograniczenia i zastrzeżenia metodologiczne są związane z badaniami dotyczącymi postu przerywanego?
- Jak na efekty postu przerywanego wpływa tzw. efekt Hawthorne’a?
- Dlaczego wyniki badań mogą nie być reprezentatywne dla wszystkich grup etnicznych i społecznych?
Autorzy porównywali różne formy postu przerywanego – od diety 5:2, przez post co drugi dzień, po jedzenie w ograniczonym oknie czasowym – z tradycyjnymi poradami żywieniowymi opartymi na stałym ograniczeniu kalorii oraz z grupami kontrolnymi, które nie otrzymywały żadnych zaleceń. W porównaniu ze standardową dietą średnia różnica w utracie masy ciała wynosiła około 0,3 pkt. proc. na korzyść postu przerywanego, co autorzy uznali za efekt bez znaczenia klinicznego. W większości badań obserwacja trwała maksymalnie 12 miesięcy.
– Post przerywany po prostu nie wydaje się działać u dorosłych z nadwagą lub otyłością, którzy próbują schudnąć – powiedział Luis Garegnani z Universidad Hospital Italiano de Buenos Aires, główny autor badania. – Może to być jedna z opcji dla niektórych osób, ale obecne dowody naukowe nie uzasadniają entuzjazmu, jaki widać w mediach społecznościowych – dodał.
Czytaj więcej
W japońskich stołówkach szkolnych obowiązuje zakaz serwowania wysoko przetworzonego jedzenia. Uczniowie angażowani są też w proces przygotowania po...
Podobnie wyniki interpretuje Eva Madrid, lekarka i współautorka przeglądu, profesor Uniwersytetu w Valparaíso. W rozmowie z australijskim nadawcą publicznym ABC podkreślała, że „post przerywany nie okazał się lepszy od zwykłych zaleceń dietetycznych, ani nawet od braku interwencji, jeśli chodzi o utratę masy ciała”. Jak dodawała, „nie jest to cudowne rozwiązanie, lecz co najwyżej jedna z wielu możliwych strategii”.
W części badań porównujących post przerywany z całkowitym brakiem interwencji odnotowano niewielką redukcję masy ciała – średnio o około 3–4 proc. po 6–12 miesiącach, w zależności od badania i zastosowanego schematu postu. Autorzy przeglądu zaznaczają jednak, że analiza ta opierała się jedynie na sześciu badaniach, a sam efekt był niewielki, co utrudnia wyciąganie dalszych wniosków. Dr Baptiste Leurent z University College London, komentując wyniki dla brytyjskiego Science Media Centre, zwracał uwagę, że efekt ten był statystycznie istotny, ale niewielki. – Łącznie te badania sugerują, że korzyści są ograniczone, a jakość poszczególnych prób często niska – stwierdził.
Post przerywany nie daje przewagi w odchudzaniu
Autorzy przeglądu podkreślają liczne zastrzeżenia metodologiczne. W wielu badaniach raportowanie skutków ubocznych było niespójne, a liczebność grup niewielka. W żadnym z uwzględnionych badań nie oceniano satysfakcji uczestników, wpływu postu przerywanego na cukrzycę ani ogólnego obciążenia chorobami współistniejącymi. Większość uczestników stanowiły osoby białe z krajów o wysokich dochodach, co utrudnia odnoszenie wyników do populacji z innych regionów świata. – Nie możemy automatycznie przenosić tych rezultatów na wszystkich, ponieważ efekty mogą różnić się w zależności od wieku, płci, pochodzenia etnicznego czy stanu zdrowia – mówiła Eva Madrid.
Czytaj więcej
Post przerywany, który w ostatnich latach cieszy się dużą popularnością, może nie być tak korzystny dla zdrowia, jak do tej pory zakładano. Naukowc...
Eksperci zewnętrzni zwracają też uwagę na sposób prowadzenia badań. Prof. Paul Garner z Liverpool School of Tropical Medicine w komentarzu dla Science Media Centre podkreślał, że analizowane próby dotyczyły głównie sytuacji, w których post przerywany był „zalecany przez lekarzy w poradniach”, a nie wybierany samodzielnie przez osoby silnie zmotywowane. – Nie wiemy, jak ta strategia sprawdza się u ludzi, którzy decydują się na nią z własnej inicjatywy – zaznaczał.
Część naukowców wskazuje również na różnice między poszczególnymi formami postu. Leonie Heilbronn z Uniwersytetu w Adelajdzie, wypowiadając się dla ABC, zwracała uwagę, że jedzenie w ograniczonym oknie czasowym jest „łagodniejszą interwencją” niż dni niemal całkowitego postu i zwykle prowadzi do mniejszej utraty masy ciała. Z kolei Luigi Fontana z Uniwersytetu w Sydney zauważył, że nawet jeśli dieta prowadzi do spadku wagi, to wciąż „nie oznacza automatycznie szerszych korzyści metabolicznych” – podkreślił.
Efekt Hawthorne’a zaciemnia wyniki badań dotyczących diety
Na możliwy wpływ tzw. efektu Hawthorne’a zwraca uwagę natomiast Adam Collins z University of Surrey. W swoim komentarzu dla Science Media Centre przypomniał, że osoby zakwalifikowane do grup kontrolnych rzadko faktycznie „nie robią nic”. Sam udział w badaniu – regularne ważenie się, prowadzenie dzienniczków żywieniowych czy świadomość obserwacji – może prowadzić do zmian zachowania i niezamierzonej redukcji masy ciała. Jak zaznaczał, taki efekt może zmniejszać różnice między badanymi grupami i sprawiać wrażenie, że post przerywany nie działa.
Autorzy przeglądu sami zastrzegają, że większość badań była krótkoterminowa, co ma znaczenie w kontekście otyłości jako choroby przewlekłej. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia liczba dorosłych z otyłością na świecie wzrosła ponad trzykrotnie od 1975 r. do 2022 r. i wynosiła 890 milionów. Z kolei 2,5 miliarda osób miało nadwagę.
