We współczesnym dyskursie humanistycznym moda funkcjonuje jako skuteczny kanał przekazu, za pomocą którego ludzie komunikują emocje, role i tożsamości. Jej wymiar wykracza pozaestetyczne wartości, czyniąc ją swoistym narzędziem negocjowania obecności w rzeczywistości międzyludzkiej. W opinii Rolanda Barthesa moda jest systemem znaków i znaczeń, symboli i idei. Służy wyrażaniu poglądów, przekonań za pomocą wizualnych elementów i kodów osadzonych w społecznych kontekstach. Jak pisze francuski semiolog, „to gra z najtrudniejszym pytaniem ludzkiej świadomości – kim jestem?”. Znaczenie tego pytania wybrzmiewa szczególnie silnie w historii Anieli Krajewskiej, bohaterki serialu „Aniela”, której życie ulega gwałtownej transformacji, a moda staje się jedną z ostatnich form utrzymania ciągłości własnego istnienia – w serialu jest jednym z zasadniczych środków ekspresji i elementem budowania wewnętrznego świata głównej bohaterki.
Aniela, początkowo zanurzona w codzienności klasy wyższej, niespodziewanie zostaje odcięta od zasobów, bliskich relacji i poczucia bezpieczeństwa. Rozpad małżeństwa, lęk o więź z córką pogłębiają doświadczenie egzystencjonalnej porażki. Pozostaje jej pamięć o statusie, jej własne ciało i kilka wymownych ubrań. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje białe futro – synonim luksusu i społecznego prestiżu.
Moda jako zarządzanie wrażeniem
W obrębie serialowej narracji białe futro funkcjonuje jako artefakt kulturowy – powracający kod znak, który z jednej strony przywołuje skojarzenia z luksusem, a z drugiej staje się nośnikiem emocjonalnego ciężaru bohaterki. Proces ten dobrze objaśnia teoria dramaturgiczna Ervinga Goffmana, oparta na fasadzie osobistej, na którą składają się powierzchowność i określony sposób bycia. Goffman podkreślał ważkość rekwizytów, a więc przedmiotów, które są wykorzystywane w spektaklach. W kontekście budowania tożsamości w oparciu o autoprezentację istotne jest, by te przedmioty, z punktu widzenia charakterystyki „odgrywanej postaci”, cechowały się silnym ładunkiem semiotycznym. Stała obecność płaszcza na ekranie czyni z niego niemal przedłużenie postaci. Mimo że pod obfitością nakładających się warstw materiału skrywa się kobieta zraniona i porzucona, estetyzacja ubioru rewindykuje Anielę, czyni z niej postać, która gardzi byciem bierną i podporządkowaną.
Czytaj więcej
Netflix zrobił satyrę na wielkomiejskich liberałów. Nie zaskakuje nazwisko scenarzysty, Pawła Demirskiego, który elity na cel bierze regularnie. Al...
Moda jako manifest przetrwania: między jednostką a strukturą, przynależnością a wykluczeniem
W miarę pogarszania się sytuacji życiowej, postępującego i bolesnego osuwania się po szczeblach drabiny społecznej, zmienia się także otoczenie głównej bohaterki. Z ekskluzywnych przestrzeni klas wyższych Aniela trafia na warszawką Pragę, w miejsce, gdzie przecinają się ślady świata przestępczego i ulicznej kultury hip-hopu. W tym kontekście nawet dres, który wkłada, zyskuje nowe znaczenia; staje się uniformem codzienności, ubiorem przetrwania, zbroją, a jednocześnie wpisuje bohaterkę w nową, brutalniejszą rzeczywistość. Gdy Aniela traci niemal wszystko, co posiadała, ubiór staje się dla niej przestrzenią, nad którą może zachować sprawczość.
Nie mając środków do życia, nie rezygnuje z poczucia stylu, przeciwnie, wybiera ubrania starannie i zestawia je ze sobą tak, by utrzymać status quo, stwarza pozory kontroli i godności. Ubiór staje się więc pewnym mechanizm obronnym, który pozwala, choć na chwilę, odsunąć na bok wstyd i ekonomiczne wykluczenie.
Czytaj więcej
„Aniela” to nowy, ośmioodcinkowy hit Netflixa, według pomysłu i scenariusza Pawła Demirskiego z Małgorzatą Kożuchowską w tytułowej roli żony milion...
Przykłady strojów Anieli Krajewskiej udowadniają, że moda przestaje być wyłącznie obszarem działań estetycznych, lecz współuczestniczy w formowaniu narracji serialu. Jej wybory, na pozór przypadkowe, są w rzeczywistości głęboko znaczące. Prowadzą do odczytywania mody nie jako dekoracji, lecz jako pełnoprawnego nośnika sensów, stając się przy tym swoistym medium między główną bohaterką a środowiskiem, w którym się znalazła. Mimo upadku i konfrontacji z przemocą symboliczną, która przejawia się w mechanizmach wykluczania, pogardliwych gestach i klasowym dystansie – nie poddaje się. Każdym elementem stroju wysyła komunikat: „wciąż tu jestem”. Jej ciało, choć zmęczone, ale obecne i silne, pozostaje świadectwem oporu; Aniela nawet w chwilach największej bezsilności zachowuje dystynktywną pewność siebie. Chodzi wyprostowana, patrzy prosto w oczy, mówi z kontrolowaną determinacją. Używa ciała jak medium – to przez nie komunikuje siłę i niezłomność.
Aniela Krajewska to nie tylko fikcyjna postać fabularna. To swoisty znak kulturowy, symbol kobiecej walki o widzialność i podmiotowość. Przedstawiona w serialu rola mody jako narzędzia kulturowej komunikacji staje się niezwykle wymownym studium kobiecości w czasie radykalnych przemian, kryzysu ekonomicznego i egzystencjalnej marginalizacji.
