Tłusty nabiał a zdrowie mózgu. Zaskakujące wyniki 25-letnich badań

Analizę przeprowadzono w ramach projektu naukowego „Malmö Diet and Cancer” (MDC) realizowanego w Szwecji, którego celem jest zbadanie, jak dieta i styl życia wpływają na rozwój chorób takich jak nowotwory, choroby sercowo-naczyniowe czy wspomniana demencja. Kwalifikacja uczestników projektu (ok. 30 tys. osób) prowadzona była w latach 1991-1996. Obserwacja ich stanu zdrowia pod kątem zachorowań na demencję czy inne choroby neurodegeneracyjne pierwotnie miała trwać do końca 2014 r., została jednak przedłużona do końca 2020 r. Uzyskane dane służą teraz naukowcom do analiz.

Wyniki jednego z takich badań zostały opublikowane w najnowszej edycji czasopisma „Neurology” w artykule „Spożycie produktów mlecznych o wysokiej i niskiej zawartości tłuszczu a długoterminowe ryzyko demencji. Dowody z 25-letniego prospektywnego badania kohortowego”, którego autorami są naukowcy ze Szwecji i Chin. Głównym celem było tu wychwycenie ewentualnej korelacji między spożyciem produktów mlecznych o wysokiej bądź niskiej zawartości tłuszczu, a ryzykiem wystąpienia demencji (ang. all-cause dementia).

W jaki sposób zbierane były dane na temat sposobu odżywiania się uczestników?

Informacje dotyczące sposobu odżywiania się uczestników „Malmö Diet and Cancer” gromadzono m.in. za pomocą siedmiodniowego dzienniczka żywnościowego (prowadzonego przez samych uczestników), kwestionariusza FFQ (kwestionariusz częstotliwości spożycia żywności) zawierającego 168 pozycji oraz wywiadu żywieniowego trwającego 45-60 minut.

W ramach projektu, w latach 1997-2001, uczestnikom zadano też pytanie: „Czy znacząco zmienili Państwo swoje nawyki żywieniowe od czasu, gdy po raz pierwszy wzięli udział w badaniu MDC?”. Celem była ocena ewentualnych zmian w diecie. Od początku projektu do zakończenia obserwacji (w części dotyczącej chorób neurodegeneracyjnych) u 3208 uczestników rozwinęła się demencja.

Czytaj więcej

Nauka

Mózg dziecka „dojrzewa" przez to zbyt szybko. Pułapka, w którą wpada wielu rodziców

Jak czas spędzany przed ekranem wpływa na rozwój mózgu niemowląt i dzieci? Naukowcy z Singapuru w...

W jaki sposób badano wpływ produktów mlecznych na ryzyko demencji?

Wpływ spożycia produktów mlecznych na ryzyko demencji badano, wykorzystując analizę statystyczną. W badaniu wzięło udział 27 670 uczestników (61 proc. kobiet), ze średnią wieku wyjściowego 58,1 lat (zakres 45–73 lat).

Dla celów badania przyjęto też progi zawartości tłuszczu stosowane do rozróżniania produktów mlecznych o niskiej i wysokiej zawartości tłuszczu. Dla mleka i mleka sfermentowanego było to 2,5 proc., dla sera 20 proc., dla śmietany – 30 proc.

Jakie wyniki uzyskali badacze? 

Badanie wykazało między innymi, że uczestnicy spożywający co najmniej 50 gramów dziennie sera o zawartości tłuszczu powyżej 20 proc. mieli o 13 proc. niższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z osobami spożywającymi mniej niż 15 gramów takiego sera.

Istotny związek zauważono również między ryzykiem zachorowania na demencję a spożyciem śmietanki o zawartości tłuszczu powyżej 30 proc. „W porównaniu z osobami niespożywającymi śmietanki, osoby spożywające co najmniej 20 g śmietanki wysokotłuszczowej dziennie (>30 proc. tłuszczu) miały o 16 proc. niższe ryzyko demencji z dowolnej przyczyny (…)” – czytamy w artykule na łamach „Neurology”.

Dalej autorzy informują: „(…) Spożywanie sera o niskiej zawartości tłuszczu, śmietanki o niskiej zawartości tłuszczu, mleka (wysoko- i niskotłuszczowego), mleka fermentowanego (wysoko- i niskotłuszczowego) oraz masła nie wykazało związku z demencją z dowolnej przyczyny (ang. all-cause dementia)”.

Czytaj więcej

Nauka

Nowe badanie sugeruje związek mikroplastiku z rozwojem miażdżycy

Regularny kontakt z mikroplastikiem może przyspieszać rozwój miażdżycy, prowadząc do zawałów serc...

Dlaczego te wyniki są istotne?

Najnowsze badania opublikowane w „Neurology” dotyczące szwedzkiej populacji z okolic Malmö nie są pierwszymi, które wskazują na związek między spożyciem serów a niższym ryzykiem rozwoju demencji. Autorzy wspominają m.in. o badaniach fińskich. „(…) fińskie badanie kohortowe przeprowadzone na 2497 mężczyznach wykazało o 28 proc. niższe ryzyko demencji przy wyższym spożyciu sera. Badanie kohortowe brytyjskiego Biobanku z 11-letnim okresem obserwacji wykazało, że spożywanie sera raz w tygodniu wiązało się z niższym ryzykiem demencji w porównaniu z brakiem spożycia” – czytamy.

Z drugiej strony, jak zauważają autorzy artykułu, w diecie MIND (polecanej jako dieta korzystna dla mózgu) pełnotłuste sery są uznawane za produkt, który należy ograniczać, głównie ze względu na obawy dotyczące wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych. Spożywanie produktów mlecznych o obniżonej zawartości tłuszczu jest również rekomendowane w przypadku schorzeń sercowo-naczyniowych (które mają te same czynniki ryzyka, co demencja, czyli nadciśnienie, otyłość, cukrzyca).

Mocne i słabe strony badania

Najnowsze badanie dotyczące związku między ryzykiem demencji a spożyciem tłustego nabiału zwiększa naszą wiedzę na ten temat. Jego zaletą jest np. długość trwania czy prospektywny charakter (odnoszący się do przyszłości). Jednak, na co zwracają uwagę sami autorzy, analiza ta ma kilka ograniczeń.

Przede wszystkim jest to badanie obserwacyjne. Co do zasady nie ustala związku przyczynowo-skutkowego, tylko korelację. Naukowcy zwrócili na przykład uwagę, że uczestnicy spożywający większe ilości sera byli również zazwyczaj młodsi, mieli niższe BMI, wyższe wykształcenie, mniejszą częstość występowania cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i chorób układu krążenia oraz rzadziej stosowali leki obniżające poziom lipidów. Zaznaczyli jednak, że nawet wzięcie pod uwagę tego typu zmiennych nie niweluje całkowicie pozytywnego związku między spożyciem tłustego nabiału a niższym ryzykiem zachorowania na demencję.

Do słabszych stron badania zaliczyli też m.in. fakt, że na starcie nie oceniono stanu poznawczego uczestników (który może wpływać na zachowania żywieniowe i jest również predyktorem demencji), a ich dietę oceniano tylko raz, na początku badania. „Wreszcie, ponieważ badanie obejmowało jedynie populację szwedzką, należy zachować ostrożność przy uogólnianiu tych wyników na inne populacje” – czytamy. „Konieczne są dalsze badania w celu potwierdzenia tych wyników w innych populacjach” – podkreślają.