Patrzenie w oczy wpływa na rozumienie emocji inaczej, niż sądzono. Wyniki badań

Współczesne podejście do autyzmu coraz częściej zakłada, że samo zaburzenie nie jest odrębną kategorią diagnostyczną, ale spektrum cech występujących w całej populacji. Oznacza to, że elementy charakterystyczne dla autyzmu, np. nadwrażliwość sensoryczna lub preferencje dotyczące powtarzalnych zachowań, mogą pojawiać się u osób bez diagnozy, w różnym nasileniu. Osoby z wyższym poziomem cech autystycznych często zgłaszają, że patrzenie w oczy powoduje u nich intensywne pobudzenie sensoryczne lub emocjonalne. Do tej pory nie było jednak wiadomo, w jakim stopniu ten dyskomfort wpływa na funkcjonowanie społeczne, w tym na zdolność rozpoznawania emocji z mimiki twarzy.

Jak wyglądało badanie?

Badanie zostało przeprowadzone przez zespół naukowców z University of Gothenburg w Szwecji, a jego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Emotion”, którego wydawcą jest American Psychological Association. Omówienie wyników pojawiło się na portalu PsyPost. Głównym celem naukowców było zbadanie, jak dyskomfort związany z patrzeniem w oczy wiąże się z cechami autystycznymi. Ponadto badacze chcieli zrozumieć rolę innych zaburzeń, które często współwystępują z autyzmem. Jednym z nich jest aleksytymia, która charakteryzuje się trudnościami w identyfikowaniu i opisywaniu własnych emocji. Przykładem innego zaburzenia jest prozopagnozja, często nazywana „ślepotą twarzy”, która polega na trudnościach z rozpoznawaniem twarzy innych osób, a w ciężkich przypadkach nawet własnej.

Czytaj więcej

Psychologia

Kiedy mówienie prawdy traci na wartości? Autorka nowego badania o jego wynikach

W pewnych warunkach, na przykład kiedy na szali jest możliwość skrzywdzenia drugiego człowieka, l...

Badacze zrekrutowali w sumie 187 dorosłych z krajów anglojęzycznych za pośrednictwem platformy internetowej. Dzięki temu mieli dostęp do zróżnicowanej próby ogółu społeczeństwa. Na początku uczestnicy wypełnili serię standardowych kwestionariuszy, na podstawie których mierzono poziom cech autystycznych, aleksytymii i zdolności rozpoznawania twarzy. W dalszej kolejności grupa odpowiadała na pytania dotyczące wrażliwości na bodźce takie jak hałas, światło i dotyk, czy uważają kontakt wzrokowy za nieprzyjemny i, jeśli tak, jakie strategie stosują, aby sobie z tym poradzić. Następnie uczestnicy wypełnili test sprawnościowy, podczas którego oglądali twarze przekształcone w taki sposób, aby wyrażały one emocje z intensywnością zaledwie 40 proc. Ich zadaniem było dopasowanie emocji do jednej z czterech opcji etykiet. Naukowcy zmierzyli zarówno trafność odpowiedzi, jak i czas reakcji. Na tej podstawie byli w stanie określić, czy osoby o wysokim poziomie określonych cech były wolniejsze lub mniej precyzyjne w odczytywaniu emocji z twarzy.

Unikanie kontaktu wzrokowego a związek z autyzmem 

Przeprowadzone testy pokazały, że dyskomfort związany z kontaktem wzrokowym rośnie wraz z poziomem cech autystycznych. Wyniki potwierdzają koncepcję, według której unikanie spojrzenia nie jest zjawiskiem ograniczonym wyłącznie do osób z diagnozą autyzmu, lecz występuje w sposób ciągły w społeczeństwie. Jednocześnie wykazano, że dyskomfort ten wiąże się także z występowaniem cech aleksytymicznych, czyli trudności w rozpoznawaniu i opisywaniu własnych emocji. 

Okazało się również, że osoby o wysokim nasileniu cech autystycznych i wysokim nasileniu cech aleksytymicznych stosują odmienne strategie radzenia sobie z dyskomfortem. U osób z pierwszej grupy częściej obserwowano kierowanie wzroku na inne elementy twarzy, na przykład nos lub usta rozmówcy. Natomiast osoby z nasilonymi cechami aleksytymicznymi częściej całkowicie odwracały wzrok od twarzy, patrząc w innym kierunku lub na podłogę.

Czytaj więcej

Psychologia

Choremance coraz popularniejszy. Jak działa ten sposób budowania związku?

Choremance – połączenie słów oznaczających romans i obowiązki (ang. chores) pozwala na budowanie...

Badanie sprawdziło także, jak uczestnicy radzą sobie z rozpoznawaniem emocji z mimiki twarzy. W tym przypadku nie wykazano różnic w dokładności odpowiedzi, ale za to zaobserwowano różnicę w czasie reakcji. Okazało się, że osoby z wyższym poziomem cech autystycznych potrzebowały więcej czasu, aby rozpoznać emocje. Podobny efekt pojawił się u osób z cechami prozopagnozji, czyli trudnościami w rozpoznawaniu twarzy.

Do jakich wniosków doszli badacze?

Na końcu badacze sprawdzili, czy dyskomfort podczas patrzenia w oczy powoduje wolniejsze rozpoznawanie emocji, jednak wyniki nie potwierdziły tego założenia. Oznacza to, że nieprzyjemne uczucie podczas nawiązywania kontaktu wzrokowego i tempo przetwarzania informacji emocjonalnych to prawdopodobnie dwa oddzielne zjawiska.

Wyniki sugerują, że trudności w rozpoznawaniu emocji obserwowane u osób z nasilonymi cechami autystycznymi mogą wynikać bardziej z efektywności przetwarzania informacji niż z ograniczonego odbioru informacji wzrokowej z powodu unikania spojrzenia. Podważa to założenie, że samo trenowanie utrzymywania kontaktu wzrokowego automatycznie poprawiłoby zdolność rozpoznawania emocji.