Dodatkowe 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Czy ojcowie korzystają z nowych przywilejów?

Jak pokazują badania przeprowadzone przez Polski Instytut Ekonomiczny, w prawie 70 proc. przypadków, w których oboje rodziców pracuje w pełnym wymiarze godzin i mają oni dzieci między 1 a 9 rokiem życia, to matka jest odpowiedzialna za sprawowanie opieki nad dziećmi.

Publikacja: 09.05.2024 14:31

Problem rzadkiego korzystania z urlopu rodzicielskiego przez mężczyzn w Europie przez lata był lekce

Problem rzadkiego korzystania z urlopu rodzicielskiego przez mężczyzn w Europie przez lata był lekceważony.

Foto: Adobe Stock

Taka zależność utrzymuje się również w sytuacjach, w których matka zarabia więcej od ojca. Popularność tradycyjnego modelu rodziny może dziwić o tyle, że badania przeprowadzone przez firmę CBOS z 2020 wskazują, że Polacy opowiadają się za partnerskim modelem rodziny.

Dodatkowy urlop rodzicielski — jak to działa?

W zeszłym roku weszły w życie przepisy implementujące dyrektywę work-life balance w Polsce. Miały one ułatwić godzenie obowiązków prywatnych i zawodowych, ale również zwiększyć zaangażowanie ojców w wychowanie dzieci. Dyrektywa wprowadziła m.in. zwiększenie wysokości zasiłku macierzyńskiego, dodatkowe 9 tygodni urlopu rodzicielskiego oraz urlop opiekuńczy. Szczególnie istotne znaczenie z perspektywy work-life balance mają zmiany, które dotyczyły urlopu rodzicielskiego. Jego wymiar został wydłużony z 32 do 41 tygodni w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka oraz z 34 do 43 tygodni w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka. Korzystanie z dodatkowych 9 tygodni urlopu podlega jednak ograniczeniu. Jeżeli jedno z rodziców wykorzystało urlop rodzicielski w wymiarze 32 lub 34 tygodni, to dodatkowe 9 tygodni takiego urlopu może wykorzystać wyłącznie drugie z rodziców. W przypadku, gdyby jednak rodzic nie zdecydował się na skorzystanie z takiego uprawnienia, dodatkowe 9 tygodni urlopu przepada. Czy takie zasady zrewolucjonizowały zaangażowanie ojców w opiekę nad dziećmi? Widać poprawę, ale dużo jest jeszcze w tym zakresie do zrobienia.

Problem rzadkiego korzystania z urlopu rodzicielskiego przez mężczyzn w Europie przez lata był lekceważony. Jak pokazują statystyki OECD z 2020 r. w większości państw Europy mężczyźni nie mogli liczyć na urlop rodzicielski, który byłby przeznaczony wyłącznie dla nich. Wyjątkiem na tym tle były chociażby Islandia, Norwegia czy Francja. Taki stan rzeczy był w dużej mierze odzwierciedleniem wciąż powszechnie obowiązującego tradycyjnego modelu rodziny, w którym to matka odpowiedzialna jest za wychowanie dziecka, a ojciec pozostaje głównym żywicielem rodziny. To z kolei ma przełożenie na sytuację kobiet na rynku pracy. Kobiety wychowujące dzieci często zmuszone są ponieść tzw. motherhood penalty, czyli karę za macierzyństwo, co przejawia się w nierównym traktowaniu kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu.

Czytaj więcej

Prawniczka rodziła na sali sądowej. Pilnie potrzeba zmiany regulacji

Wzorce godne naśladowania

Na normy społeczne, w tym te regulujące stosunki rodzinne, możemy jednak skutecznie wpływać. Skandynawia idealnie pokazuje, jak żywym są zjawiskiem. Na początku XXI wieku Islandia rozpoczęła stopniowe wprowadzanie nieprzenoszalnego urlopu rodzicielskiego. Początkowo ojcom przysługiwał miesiąc nieprzenoszalnego urlopu, by po zaledwie 3 latach - w 2003 r. - wynosił już 3 miesiące. Jak pokazują statystyki, wejście w życie nowych zasad urlopu rodzicielskiego było punktem przełomowym dla popularności tego urlopu wśród mężczyzn. Od momentu wprowadzenia zmian szacuje się, że około 85 proc. ojców zdecydowało się pójść na płatny urlop rodzicielski. Islandia ponad 20 lat temu rozpoczęła walkę na rzecz ułatwienia godzenia pracy i życia rodzinnego swoich pracowników, co dziś dumnie dumnie nazywane jest work-life balance. Skutkiem wprowadzonych rozwiązań są przemiany w życiu społecznym widoczne do dziś, jednak największym ich beneficjentem są dzieci, które więcej czasu mogą spędzać z obojgiem rodziców.

Również w Szwecji równowaga między życiem zawodowym a prywatnym stanowi jedną z nadrzędnych zasad równości płci. Szwecja była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził urlop rodzicielski. Szwecja obecnie oferuje rodzicom 480 dni płatnego urlopu rodzicielskiego, którym mogą się podzielić. Każde z rodziców może przenieść część swojego urlopu na drugiego rodzica, jednak 90 dni jest zarezerwowanych specjalnie dla każdego z nich. Od 2008 do 2017 roku, jako zachęta dla ojców do wzięcia większej ilości wolnego, rodziny mogły liczyć na dopłaty, która była uzależniona od liczby dni urlopu rodzicielskiego, które zostały podzielone pomiędzy rodziców. Polityka ta wydaje się spełniać swój cel. Jak pokazują statystyki urlop rodzicielski wykorzystywany przez mężczyzn stanowi około 30 proc. wszystkich płatnych urlopów rodzicielskich.

Przykładów państw, w których zmiany w zakresie urlopu rodzicielskiego pozytywnie wpłynęły na work-life balance rodziców, jest wiele. Dlatego nie powinien dziwić fakt, że również w Polsce wprowadzenie zmian w tym zakresie zaczęło przynosić oczekiwane efekty. Liczba ojców, którzy skorzystali z płatnego urlopu rodzicielskiego, wzrosła o 15 tys. Choć tendencja wzrostowa jest wyraźna, nadal stanowi to tylko 7 proc. ogółu uprawnionych mężczyzn. Większość ojców jako powody niebrania urlopu podaje obawę przed dyskryminacją zawodową, utratą podwyżek i awansów, marginalizacją, a nawet wyśmiewaniem.

Czytaj więcej

Dłuższe urlopy dla mam wcześniaków – wkrótce projekt ustawy

Mimo że nieprzenoszalność urlopu rodzicielskiego, to podstawa polityki work-life balance, istnieją również inne sposoby, aby zachęcić mężczyzn do jeszcze większego partycypowania w urlopie rodzicielskim. Szczególną rolę w tym zakresie mają przede wszystkim pracodawcy, którzy powinni promować i ułatwiać ojcom korzystanie z uprawnień rodzicielskich. Coraz częściej słyszy się o takich inicjatywach w zakładach pracy. Pozostaje mieć nadzieję, że z dobrych przykładów będą korzystać kolejni pracodawcy i tendencja wzrostowa utrzyma się w następnych latach.

Karolina Kanclerz

Karolina Kanclerz, radca prawny, partner w PCS Paruch Chruście Schiffter Stępień Kanclerz | Littler

Maciej Przepióra

Asystent prawny w PCS Paruch Chruściel Schiffter Stępień Kanclerz | Littler  

Taka zależność utrzymuje się również w sytuacjach, w których matka zarabia więcej od ojca. Popularność tradycyjnego modelu rodziny może dziwić o tyle, że badania przeprowadzone przez firmę CBOS z 2020 wskazują, że Polacy opowiadają się za partnerskim modelem rodziny.

Dodatkowy urlop rodzicielski — jak to działa?

Pozostało 95% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Prawo
Mec. Zofia Matyja: Kobiety w biznesie, wbrew stereotypom, nie muszą zachowywać się jak mężczyźni
Prawo
Potwierdzono wyciek wrażliwych danych księżnej Kate. Co będzie się działo w sprawie?
Prawo
Co wolno na balkonie, a za co można dostać mandat lub pozew?
Prawo
Prawnicze liderki: trzeba walczyć ze schematami płci. I z własnymi oporami
Prawo
Prawniczka rodziła na sali sądowej. Pilnie potrzeba zmiany regulacji