Kobiety w nauce. Co ujawnia nowy raport na ten temat?

Eksperci z Międzynarodowej Rady Nauki, sieci InterAcademy Partnership i Stałego Komitetu ds. Równości Płci w Nauce opublikowali niedawno wspólny globalny raport pod tytułem „Towards gender equality in scientific organizations: assessment and recommendations”. Publikacja podsumowuje zmiany, jakie nastąpiły w ostatniej dekadzie w kwestii reprezentacji kobiet w sferze nauki. Ujawnia też strukturalne problemy, z jakimi zmagają się uczone.

Udział kobiet w nauce. Raport ujawnia ogromne dysproporcje

Raport bazuje na danych pochodzących z 136 organizacji naukowych i badaniach wśród kilkuset uczonych. Wynika z niego, że od 2015 r. w skali globalnej nastąpił pewien postęp, ale jego rozkład jest nierównomierny.

Na dziesięciu naukowców średnio tylko około trzy to kobiety. W 2025 r. ich udział na państwowych uczelniach wyższych wyniósł jedynie 19 proc. Dla porównania, w latach 2015 i 2020 odsetki te wynosiły odpowiednio 12 i 16 proc. Autorzy raportu zauważają jednocześnie, że liczba uczelni, w szeregach których kobiety stanowiły mniej niż 10 proc. pracowników naukowych, w ciągu ostatniej dekady spadła o około połowę.

Czytaj więcej

Nauka

Prof. Magdalena Żadkowska: Nauka potrzebuje kobiet, żeby opisywać 100, a nie 50 proc. świata

Z raportu „Efekt nagrody: widoczność lekarstwem na znikanie”, przygotowanego na zlecenie programu...

Niewielki jest też udział kobiet na stanowiskach decyzyjnych. W gronie 50 uczelni z całego globu w jedynie 20 proc. czołowe stanowisko zajmuje kobieta (w Unii Europejskiej nieco więcej: 26 proc., co stanowi dwuprocentowy wzrost od 2019 r.).

Uczone kobiety ponadtrzykrotnie częściej niż mężczyźni napotykają też na bariery na drodze do awansu. Możliwości rozwoju omijają je z kolei aż 4,5-krotnie częściej z powodu obowiązków wynikających z tradycyjnej roli kobiety jako opiekunki – głównie matki. Jednocześnie kobiety są 2,5-krotnie częściej niż mężczyźni narażone na molestowanie seksualne w pracy.

Uczone w Polsce i Europie – jest jeszcze wiele do zrobienia

Jak sytuacja uczonych kobiet wygląda w Unii Europejskiej? Z raportu wynika, że stanowią one prawie połowę osób (48 proc.) ze stopniem doktora. Ta niemal równa proporcja nie dotyczy jednak sfery pracy, gdzie odsetek kobiet z doktoratem wynosi już tylko 34 proc.

O ile względna równowaga istnieje na przykład w naukach społecznych i humanistycznych, to w naukach przyrodniczych i politechnicznych kobiety stanowią już tylko odpowiednio około 30 i 25 proc. pracowników naukowych. Znacznie rzadziej niż mężczyźni osiągają też najwyższe stopnie naukowe: stanowią około 30 proc. europejskich naukowców z tytułem profesorskim.

W raporcie kilka słów poświęcono sytuacji w Polsce. W 2025 r. kobiety stanowiły zaledwie 15 proc. całego grona członków Polskiej Akademii Nauk. Co ciekawe, najwyższy odsetek kobiet – 39 proc. – stwierdzono w kubańskim odpowiedniku PAN, zaś po 38 proc. – w japońskim i australijskim.

Czytaj więcej

Nauka

Badaczka wskrzeszająca wymarłe gatunki dzieli środowisko naukowe. Co się jej zarzuca?

Dr Beth Shapiro, biolog ewolucyjna i pionierka w dziedzinie nauki zwanej „antycznym DNA”, wraz z...

W działającej pod egidą PAN Akademii Młodych Uczonych jest nieco lepiej, choć badacze zauważają spadek udziału kobiet. W 2020 r. wynosił on aż 44 proc., pięć lat później – już tylko 38 proc. W skali całego świata idealny parytet panuje jedynie w hiszpańskim odpowiedniku AMU.