Chanukija i menora to nie to samo. Dyrektorka Żydowskiego Instytutu Historycznego wyjaśnia różnice

Monika Krawczyk, Dyrektorka Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma, opowiada o tym, jak brzmi poprawna nazwa świecznika używanego w celebracji Chanuki i skąd wywodzi się ważne żydowskie święto.

Publikacja: 13.12.2023 14:28

Chanukija i menora to nie to samo. Jak wygląda świecznik chanukowy?

Chanukija i menora to nie to samo. Jak wygląda świecznik chanukowy?

Foto: Adobe Stock

Dziś jest siódmy dzień tegorocznej Chanuki. Wielu ludzi zna nazwę tego żydowskiego święta, ale jego genezę już niekoniecznie. Z czym związana jest chanukowa celebracja?

Monika Krawczyk: Chanuka ma korzenie w wydarzeniach, które rozegrały się w 166 roku p.n.e. Wtedy to Żydzi zwyciężyli w walce Greków chcących narzucić im, tak ją nazwijmy, religię hellenistyczną. Machabeuszowie pokonali wojska grecko-syryjskie. Pod wodzą Judy wyzwolono i oczyszczono świątynię Jerozolimską po jej zbezczeszczeniu przez Antiocha IV. Cudowność tego wydarzenia, oprócz zwycięstwa militarnego, polegała na tym, że niewielka ilość czystej rytualnie oliwy paliła się przez osiem dni. Zło zostało pokonane – zarówno w wymiarze fizycznym, w walce, jak i duchowym – społeczność żydowska odzyskała wolność wyznania. Chanuka to wyraz pamięci o cudzie i świętowanie z tym związane.

Czy to święto jest ruchome?

Przede wszystkim jest zależne od kalendarza żydowskiego. Jeśli by odnosić się do kalendarza gregoriańskiego, którym powszechnie się posługujemy, można powiedzieć, że jest ruchome. Przypada w grudniu – czasami bliżej jego początku, a innymi razy pokrywa się nawet ze świętem narodzenia pańskiego. Trwa osiem dni. W tym roku od 7 do 15 grudnia. Wczoraj osoby, które świętują Chanukę, zapalały na tradycyjnym świeczniku używanym do jej celebracji, szóstką z kolei świecę.

Jeśli już o chanukowym świeczniku, mowa: jak prawidłowo się on nazywa? W narracji o tym temacie – nie tylko medialnej – spotyka się wiele nazw używanych zamiennie.

Jedną z właściwych nazw jest ta, której pani użyła: chanukowy świecznik. Inne poprawne to chanukija lub menora chanukowa. Ważna jest jego konstrukcja. Ma osiem ramion i dodatkowe miejsce na świecę w centralnym punkcie – ją nazywa się pomocnikiem. Umieszcza się w nim świecę, która każdego kolejnego dnia celebracji chanuki jest odpalana w pierwszej kolejności. Od niej zapala się kolejne. Co ważne: chanukija różni się liczbą ramion od menory znanej z opisów w Księgach Mojżeszowych, będącej wyposażaniem Świątyni. Tamta ma ich siedem i jest symbolem w herbie państwa Izrael. Tutaj miejsc na świece jest łącznie dziewięć.

Ile świec w sumie zużywa się w czasie ośmiodniowej celebracji Chanuki?

Czterdzieści cztery plus osiem „świec pomocników”. Każda zapalona powinna się palić co najmniej czterdzieści minut. Bardzo ważne jest, aby sama zgasła. Ma to związek z archetypem żywiołu ognia – rozbudzony powinien uspokoić się bez interwencji człowieka lub innych sił. Dlatego zwraca się uwagę, aby nie stawiać chanukiji w miejscach narażonych na przeciąg.

Czytaj więcej

Akcja: dekoracja! Badanie pokazało, że warto jak najwcześniej przystroić dom na święta

Czy celebracja Chanuki ma jeszcze jakieś charakterystyczne elementy?

Świece zapala się po zmroku. Obecnie najlepiej około 16.20, ale jeśli z jakichś powodów jest to niemożliwe, płomień świecy może rozbłysnąć później – do północy. Przed jej zapaleniem wypowiada się błogosławieństwo. Dziękuję się w nim Bogu za to, że doprowadził do czasu, w którym można wspominać cud sprzed wieków i ponownie się nim cieszyć. Od strony religijnej to jedyny wymóg. W całościowym ujęciu wydarzenie ma radosny charakter i zwykle jest obchodzone w rodzinnym gronie. Dzieci każdego z tych ośmiu dni dostają drobne upominki. Bliscy spotykają się przy stole, na którym, zgodnie z tradycją, powinny znaleźć się potrawy zawierające oliwę. Najczęściej są to placki ziemniaczane i pączki.

Monika Krawczyk, dyrektor ŻIH

Monika Krawczyk, dyrektor ŻIH

Marta Kuśmierz / ŻIH

Monika Krawczyk

Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Studiowała prawo na University of Toledo, Ohio, USA; Jewish Studies w Pardes Institute of Jewish Studies w Jerozolimie, Izrael. W latach 1999-2003 r. prawnik w międzynarodowej kancelarii CMS Cameron McKenna, następnie adwokat we własnej kancelarii adwokackiej. Od 2004 r. do 2019 r. dyrektor generalny Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Od 2020 r. dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma. Członkini Rady Konsultacyjnej przy Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków (2015-2017), Rady Społecznej przy Dyrektorze Muzeum HŻP Polin (2014-2018), Przewodnicząca Rady Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu (od 2021), członkini International Educational Board on Auschwitz and the Holocaust (od 2022).

Styl życia
Raport: samotne matki bardziej narażone na ubóstwo. Wskazano powody
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Styl życia
"Zrobione przez kobiety? Powinno być tańsze”. Badanie ujawniło seksizm wśród miłośników win
Styl życia
Przerywanie lektury książki to nie grzech. Wiadomo, jakie woluminy warto odkładać bez wahania
Styl życia
Prezenty na komunię psują dzieci? Psycholog Maria Rotkiel: Winne są zaniedbania dorosłych
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Styl życia
Starożytna kobieta uratowana spod kół buldożerów. Cenne znalezisko na placu budowy