Żółte żonkile w kolejną rocznicę Powstania w Getcie Warszawskim

19 kwietnia mija 81 lat od wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim. W tym dniu przypina się do ubrań zawieszki w kształcie żonkila. Co one oznaczają wyjaśnia Przewodnicząca Rady Muzeum Auschwitz-
Birkenau w Oświęcimiu.

Publikacja: 19.04.2024 17:04

Monika Krawczyk: Rocznica, którą symbolizuje żonkil, powinna być ważna dla wszystkich Polaków.

Monika Krawczyk: Rocznica, którą symbolizuje żonkil, powinna być ważna dla wszystkich Polaków.

Foto: Archiwum prywatne

Skąd wziął się pomysł na to, aby właśnie żonkil stał się symbolem wydarzeń z kwietnia 1943 roku?

Już ponad 10 lat temu, dla upamiętnienia Powstania w Getcie Warszawskim, z inicjatywy Muzeum Historii Żydów Polskich Polin zaprojektowano papierowy żonkil. Powodów takiej symboliki jest kilka: po pierwsze, jest to kwiat, który kwitnie w okresie kwietniowym. Po drugie: już sam jego kształt przywodzi na myśl żółtą gwiazdę, którą oznaczano Żydów w niektórych częściach okupowanej Polski. Akurat nie w Warszawie, ale na przykład na terytorium Łodzi, która została w tym czasie bezpośrednio włączona do Rzeszy Niemieckiej, taki symbol obowiązywał. Natomiast na terenie Generalnej Gubernatorni Niemcy używali do oznaczenia ludności żydowskiej niebieskiej gwiazdy na białym tle, czyli gwiazdy Dawida. 

Czy symbol żonkila jest rozpoznawalny na całym świecie, czy używa się go tylko w Polsce?

Akcja jest stosunkowo młoda, ale na pewno cieszy się coraz większym zainteresowaniem i w coraz większej ilości miejsc na świecie symbol żonkila jest używany dla podkreślenia wagi tego konkretnego dnia. Być może jeszcze troszeczkę brakuje do takiej całkowitej rozpoznawalności, ale jest już coraz bliżej.

Skąd wzięła się inicjatywa obchodów rocznicy powstania?

Te obchody były w większości inicjatywą oddolną, ponieważ nie działały wówczas żadne prężne organizacje żydowskie. Było jedynie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce – mówię o czasie sprzed zmiany ustroju. Żonkile, nawet jeszcze przed powstaniem Muzeum Polin w Warszawie, były powszechnie przynoszone pod Pomnik Bohaterów Getta Warszawskiego autorstwa Natana Rappaporta. Ten pomnik znajduje się przy ulicy Zamenhofa i na rogu Anielewicza, czyli naprzeciwko Muzeum Polin. Mieszkańcy stolicy przynosili tam kwiaty. Gdy żył Marek Edelman, jeden z ostatnich przywódców Powstania w Getcie Warszawskim, on też składał tam wieniec. Przez dłuższy czas jednak wiedza o tych wydarzeniach w Warszawie zanikła i została przesłonięta przez zawsze żywiołowe obchody Powstania Warszawskiego.

Jak ważna w kontekście minionych wydarzeń jest lokalizacja Muzeum Polin?

Osadzenie Muzeum Polin akurat w takim miejscu wiąże je z tradycją Powstania w Getcie Warszawskim, ponieważ wszystkie te wydarzenia miały miejsce na warszawskim Muranowie. Odbywały się dokładnie na tym obszarze, w tych miejscach, które dziś są zabudowane osiedlami i biurowcami. Rewir ulic między Gęsią – dziś to jest ulica Anielewicza – a placem Muranowskim – obecnie stoi tam wieżowiec Intraco – zmienił się nie do poznania. Niezwykle ważnym miejscem jest też ulica Miła 18. Tam znajdował się ostatni punkt oporu i bunkier podziemny, w którym w pewnym momencie przebywało około 100 osób, bojowników powstania. W tym miejscu dowodzący powstaniem Mordechai Anielewicz zdecydował, że raczej popełni samobójstwo niż podda się Niemcom. Jest to też symbol wielkiej, zbiorowej mogiły powstańców, którzy bronili się do ostatniego tchnienia, jest to miejsce zaznaczone pomnikiem. Marek Edelman, który przeżył, walczył w innym miejscu, w rejonie zwanym szopem szczotkarzy – były to warsztaty produkcyjne na potrzeby przedsięwzięć niemieckich. Marek Edelman przedarł się kanałami z inną grupą na stronę poza granice getta i później walczył też w powstaniu warszawskim. To jest ważny element łączący bojowników, którzy ocaleli, z późniejszymi powstańcami walczącymi podczas Powstania Warszawskiego. Te losy polsko-żydowskie się splatały i rocznica, którą symbolizuje żonkil powinna być ważna dla wszystkich. Dla warszawiaków szczególnie, ale i dla mieszkańców Polski.

Czy w innych miastach na terenie Polski takie akcje zbrojne miały miejsce?

Tak, warto jeszcze powiedzieć, że Powstanie w Getcie Warszawskim nie było jedynym zrywem ludności żydowskiej przeciwko Niemcom. Takie powstania i zbrojne akcje oporu miały miejsce też w Białymstoku, w Częstochowie, na terenie getta Będzin-Sosnowiec, więc było to działanie pewnej grupy ludzi, członków organizacji młodzieżowych, które chciały przeciwstawić się ostatecznej deportacji do obozów śmierci.

Informacje o Rozmówczyni

Monika Krawczyk

Adwokat, manager kultury. W latach 2021-03.2024 dyrektorka Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma. Przewodnicząca Rady Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, członkini International Educational Board on Auschwitz and the Holocaust (od 2022). Autorka artykułów popularnonaukowych, prelegentka na forach krajowych i międzynarodowych w tematyce historycznej oraz relacji polsko-żydowsko-izraelskich.

Skąd wziął się pomysł na to, aby właśnie żonkil stał się symbolem wydarzeń z kwietnia 1943 roku?

Już ponad 10 lat temu, dla upamiętnienia Powstania w Getcie Warszawskim, z inicjatywy Muzeum Historii Żydów Polskich Polin zaprojektowano papierowy żonkil. Powodów takiej symboliki jest kilka: po pierwsze, jest to kwiat, który kwitnie w okresie kwietniowym. Po drugie: już sam jego kształt przywodzi na myśl żółtą gwiazdę, którą oznaczano Żydów w niektórych częściach okupowanej Polski. Akurat nie w Warszawie, ale na przykład na terytorium Łodzi, która została w tym czasie bezpośrednio włączona do Rzeszy Niemieckiej, taki symbol obowiązywał. Natomiast na terenie Generalnej Gubernatorni Niemcy używali do oznaczenia ludności żydowskiej niebieskiej gwiazdy na białym tle, czyli gwiazdy Dawida. 

Pozostało 82% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Styl życia
Nieznane zdjęcia brytyjskiej rodziny królewskiej trafiły na wystawę. Wyjątkowe kadry
Styl życia
"Ciężkość w sercu". Jednopłciowa para o życiu w Polsce - najbardziej homofobicznym kraju Europy
Styl życia
Powrót do domu: kolekcja „The Walking Home” trafia do właścicielki po 3 dekadach
Styl życia
Królowa Kamila rezygnuje z naturalnych futer. Żona Karola III wydała oświadczenie
Styl życia
Kobieta czy robot? Właścicielka chińskiej restauracji podbija serca klientów i internet